काठमाडौं, रोजगारीका लागि अफगानिस्तान उत्रेको चार दिनमात्रै भएको थियो । आइतबार बिहान साढे ११ बजेतिर हामी कान्दाहार विमानस्थलमा रहेको एमआई-८ हेलिकप्टरमा चढिसकेका थियौं ।

कान्दाहार विमानस्थलबाट आधा घन्टा टाढाको उडानमा पुगिने स्टिमबुडेक बेसतिर तोकिएको कन्स्ट्रक्सनमा काम सुरु गर्न छ जना नेपाली खटिएका थियौं । छ जना नै हेलिकप्टरको सबैभन्दा पछिल्लो सिटमा थियौं । सबैले सिटबेल्ट बाँधेका थियौं । हेलिकप्टरले धावनमार्ग छाडेर उडिसकेको थियो, एकाएक एक/दुई मिनेटमै घ्याच्च गर्दै यसको चक्काले भुइँ छोएको थाहा भयो । त्यो बेला हामीलाई पछिल्लो ढोकाको सानो खापा अलिकति खुलेको झैं लाग्यो । त्यहाँबाट अलिकति उज्यालो छिरेको थियो । अचानक धूवाँको कालोमुस्लो जहाजभित्र पस्यो, आँखै देख्न नसकिने गरी ।

मसँगैको साथी अभिषेक अधिकारीले भन्यो, ‘औउ, बेल्ट खोल, भागौं ।’ अनि हामीले हत्तपत्त सिटबेल्ट खोल्यौं, सुरुमा अभिषेक हाम फाल्यो । अनि मैले पनि हाम फालें । त्यही पछाडिको ढोका ठेलेर तल धावनमार्गमा हाम फाल्नासाथ हामी झन्डै ५० मिटरजति अन्धाधुन्ध दौड्यौं । अनि पर्तिरबाट आउँदै गरेको भ्यानसँग सहयोग माग्यौं । त्यही भ्यानमा रिमुट मेडिकल सोलुसन इन्टरनेसनलको स्थानीय क्यानेडियन अस्पतालमा हामीलाई पुर्‍याइयो । हात र घुँडामा सामान्य चोट लागेकाले उपचारमा त्यति समय लागेन ।   

सन् २००६ देखि दुई वर्ष इराकको बग्दादमा गएर होटलको काम गरेको अनुभव मसँग थियो । खतरा वा डरलाग्दो क्षणको अनुभव त्यति थिएन । यसपाला आफू चढेको हेलिकप्टरमा आगलागी भयो । यस्तो हुँदा कमै मान्छे बाँच्छन् भन्ने सुनेको हुँ । तर कसोकसो बाँचियो । तर सँगैका साथीभाइको ज्यान गएकामा मर्माहत छु । अब अभिषेक अस्पतालबाट आजभोलि फिरेपछि घर जाने वा काममा लाग्ने टुंगोमा पुग्नुपर्ला ।           -कुराकानीमा आधारित)

काठमाडौं, साउन ६ – नयाँ संविधानमा कानुन व्यवसायीबाटै सीधै प्रधानन्यायाधीश नियुक्त गर्न पाउने व्यवस्था कायम गर्न सभासदहरू सहमत भएका छन् । बाहिरको व्यक्ति पनि प्रधानन्यायाधीश बन्न सक्ने प्रावधान नयाँ हो ।हालसम्म सर्वाेच्च अदालतमा न्यायाधीश भएका र त्यो पनि वरिष्ठ न्यायाधीशमात्रै प्रधानन्यायाधीश बन्न सक्ने प्रावधान छ । संविधानसभाको न्यायप्रणालीसम्बन्धी समिति तयार गर्न लागेको संविधानको मस्यौदा र अवधारणा पत्रमा सभासदहरूले सहमति जनाएका हुन् । पुनरावेदन अदालतका मुख्य न्यायाधीश र न्यायाधीश भने हाल पनि बाहिरको व्यक्ति बन्न सक्ने व्यवस्था छ । सर्वोच्चकोे प्रधानन्यायाधीशको हकमा मात्र यो नयाँ व्यवस्था हो ।

नयाँ व्यवस्थामा कानुनमा स्नातक वरिष्ठ अधिवक्ता वा अधिवक्ताको हैसियतमा कम्तीमा १५ वर्ष निरन्तर वकालत गरेको व्यक्ति प्रधानन्यायाधीश बन्नयोग्य मानिनेछ । कम्तीमा १५ वर्ष न्याय वा कानुन क्षेत्रमा निरन्तर काम गरी विशिष्ट कानुनविदको रूपमा ख्याति प्राप्त गरेको वा न्यायसेवामा प्रथम श्रेणीको अधिकृत भई १२ वर्ष काम गरेको व्यक्ति पनि प्रधानन्यायाधीश बन्ने सक्नेछन् ।

‘प्रधानन्यायाधीश बन्ने दायरालाई फराकिलो पार्न यस्तो प्रावधान प्रस्ताव गरिएको हो’ समितिका सदस्य एवं काग्रेस सभासद् राधेश्याम अधिकारीले कान्तिपुरसँग भने, ‘न्यायाधीश भइरहेकालाई नजरअन्दाज गरी यो प्रावधान ल्याइएको हैन ।’ 

बाहिरका व्यक्तिलाई सोझै प्रधानन्यायधीश बनाउँदा हुनसक्ने राजनीतिक हस्तक्षेपलाई भने नियुक्ति गर्ने  संयन्त्रले नियन्त्रण गर्ने अधिकारीले बताए । ‘बाहिरबाट सीधै ल्याउँदा हुनसक्ने राजनीतिक हस्तक्षेपलाई नियुक्ति गर्ने निकायले नियन्त्रण गर्न सक्छ,’ उनले भने ।

समितिले न्यायाधीश नियुक्ति कसरी गर्ने भन्ने विषयमा भने टुंगो लगाउन सकेको छैन । माओवादीले व्यवस्थ्ाापिका अन्तर्गत निर्माण हुने संयन्त्रमार्फत नियुक्ति गर्नुपर्ने अडान राखेको

छ । कांग्रेस, एमालेलगायतले हालको न्यायपरिषद् जस्तो निकाय र संसदीय सुनुवाइलाई प्रभावकारी बनाई नियुक्ति गर्नुपर्ने तर्क गरेका छन् । यो विषयमा सहमति नभएपछि अब फरक मतसहित प्रस्ताव पारित हुने सम्भावना छ । पूर्वन्यायाधीश  लक्ष्मणप्रसाद अर्यालले  भने, ‘राजनीतिक हस्तक्षेप हुनसक्ने आशंका गरे । उनले अहिलकै जस्तो प्रावधानले नै न्यायपालिकालाई निष्पक्ष राख्ने बताए ।’

 ’न्यायपालिकालाई बहुआयामिक बनाउनका लागि यस्तो प्रावधान ल्याउनु राम्रो हुन्छ,’ उनले भने, ‘तर यसले राजनीतिक हस्तक्षेप हुन सक्छ ।’  बाहिरको पनि योग्य मानिस ल्याउनका लागि यो व्यवस्थाले सहयोग पुगे पनि त्यसको ग्यारेन्टी नहुने भएकाले यस्तो प्रावधान राख्न उपयुक्त नहुने उनको धारणा

छ । ‘जस्तो संयन्त्र बने पनि अहिले देखिएको स्थिति हेर्दा राजनीतिक रूपमा निष्पक्ष व्यक्ति आउन गार्‍हो छ,’ उनले भने । 

समितिले नयाँ संविधानमा राज्यस्तरको सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीश र न्यायाधीशको योग्यता पनि  सहमति जुटाएको छ । हालको पुनरावेदन अदालतको हैसियतमा रहने राज्यको सर्वोच्च अदालतमा पनि बाहिरबाट आउनसक्ने प्रावधान राख्न लागिएको छ । अहिले पुनरावेदन अदालतमा न्यायाधीश बाहिरबाट पनि आउनसक्ने प्रावधान छ ।

तीन तहको न्यायालयको अवधारणामा रहेर तयार गर्न लागिएको मस्यौदामा राज्यको सर्वोच्च अदालतको मुख्य न्यायाधीश वा न्यायाधीश बन्नका लागि जिल्ला न्यायाधीशको रूपमा कम्तीमा सात वर्ष काम गरेको र वरिष्ठ अधिवक्ता वा अधिवक्ताको रूपमा  कम्तीमा १० वर्ष वकालत गरेको अनुभव हुनुपर्ने उल्लेख छ ।

काठमाडौं, खेल्ने मन अझै छ । नेपालको नाम विश्व खेलजगतमा चम्काउने रहर र चाहना मरेको छैन । तर ‘नेपाली तेक्वान्दोकी तारा’ संगीना वैद्यले १८ वर्षे सक्रिय खेल जीवनबाट आइतबार सन्यास लिइन् ।’खेल्ने मन अझै थियो,’ ओलम्पिक यात्रा सुरु गर्ने पहिलो नेपाली खेलाडीको रेकर्ड बनाएकी संगीनाले सन्यास घोषणा गर्दाको क्षण भनिन्, ‘खुट्टाले साथ नदिएपछि छाड्ने यही उपयुक्त समय हो जस्तो लाग्यो ।’

सन्यास घोषणा कार्यक्रममा यी ३४ वषर्ीयाले नेपाली तेक्वान्दोबाट धेरै पाएको बताइन् । उनले यस खेललाई बिर्सन सकिनन् र बाँचेसम्म तेक्वान्दोमै लाग्ने बाचा गरिन् । भनिन्, ‘सक्रिय खेलाडी जीवनबाट मात्र संन्यास लिएकी हुँ, तेक्वान्दोबाट टाढा हुने छुइनँ ।’ उनी अब फरक भूमिकामा देखिने छिन्, प्रशिक्षक, रेप|mी वा पदाधिकारी ।

अविवाहित यी खेलाडीले विवाह गर्ने सोच रहेको खुलाइन् र भनिन्, ‘ढिलो/चाँडो न हो, बिहे गर्ने सोच छ ।’ छनोट चरण पार गरी ओलम्पिकमा पाइला राख्ने पहिलो नेपाली खेलाडीको रेकर्ड राखेकी संगीनालाई तेक्वान्दो संघले सन्यास लिँदा झन्डै ३० लाख रुपैयाँको टोयोटा यारिस कार उपहार दियो । सरकारको सहुलियतमा वैद्य अर्गनाइजेसनले कार उपलब्ध गराएको हो ।

नुवाकोटबाट खेल जीवन सुरु गरेकी संगीनाले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय ठूला प्रतियोगिताबाट स्वर्ण पदक मात्रै २० वटा जितिन् ।

एसियाली च्याम्पियनसिपमा

पदक जित्दा र ओलम्पिकका लागि छनोट हुँदाको क्षण ‘जीवनकै खुसी’ को रूपमा सम्भिmन्छिन् उनी । खुसी त थियो नै, ओलम्पिकमा पदक जित्न नसक्दाको क्षणले भने उनलाई निकै दुःखीसमेत तुल्यायो । ‘देशका लागि ओलम्पिकमा पदक दिलाउने धोको थियो,’ उनले भावुक हुँदै भनिन्, ‘तर त्यो अधुरै रह्यो ।’

१६ वर्षे उमेरमा १९९१ बाट खेल जीवन सुरु गरेकी संगीनाले एक वर्षमै स्वर्ण पदक हात पारिन् । झन्डै दुई दर्जन अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलिन् । उनले तेक्वान्दोका सबै प्रकार र स्तरका प्रतियोगिता खेलिन् ।

उनीबाट सन् २००४ मा एथेन्स ओलम्पिकबाट पदक जित्ने आशा भने पूरा भएन । तीनपल्ट दक्षिण एसियाली खेलकुदमा सहभागी संगीनाले दुईपल्ट स्वर्ण पदक चुमिन् भने श्रीलंकामा भएको १० औं संस्करणमा कांस्यमा चित्त बुझाउनुपर्‍यो । तेक्वान्दोका थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा उनी जहिल्यै अग्रपंक्तिमै रहिन् ।

मोटरसाइकल दुर्घटनाका कारण १९९८ को बैंकक एसियाड गुमाउँदाको क्षणलाई उनी ‘जीवनकै दुर्भाग्य’ का रूपमा लिन्छिन् । ‘दुर्घटनापछि मेरो खेलस्तर खस्किँदै गयो,’ उनले सम्भिmन्, ‘त्यसपछि स्पिड गाह्रो भयो ।’

‘खेलकुदमा लाग्न परिवारको ठूलो भूमिका छ,’ उनी बाबुआमाप्रति जहिल्यै आभारी रहिन्, ‘खेलकुदमा लाग्नेहरू बिग्रन्छन् भन्ने मानसिकता

व्याप्त भएका बेला निर्वाध रूपमा यसमा लाग्न मेरो परिवारले उत्साह थपे ।’ तर उनले  सफलताको सूत्रको रूपमा प्रशिक्षक दीपराज गुरुङलाई सम्भिmइन् । खेलमा निरन्तर लाग्नुका पछाडि लाखौं नेपाली समर्थकको माया रहेको बताइन् ।

राष्ट्रिय खेलकुद परिषद कभर्डहलमा भएको कार्यक्रममा उनलाई स्थानीय विकासमन्त्री पूर्णकुमार शेर्माले सम्मानपत्र प्रदान गरे ।

तेक्वान्दो संघका अध्यक्ष रुक्मशमशेर राणाले सन्यासपछि उनको जिम्मेवारी झनै बढेको बताए । ‘संगीना नेपाली तेक्वान्दोकी तारा हुन्,’ उनले भने, ‘उनी तेक्वान्दोमा रहिरहने छिन्, उनको जिम्मेवारी अझ बढेको छ ।’